خواجه نصير الدين الطوسي
97
آغاز و انجام ( فارسي )
پيشگفتار ص 1 سپاس آفريدگارى را كه آغاز همه از اوست و انجام همه بدوست بلكه خود همه اوست . اين كلام كامل ، اشارت به توحيد از ديدگاه كمل اولياء اللّه است كه به تعبير بعضى از مشايخ ما - رضوان اللّه تعالى عليه - توحيد اسلامى است . إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ . و چون خداوند سبحان منزه از آغاز و انجام داشتن است يعنى ازلى و ابدى است آغاز و انجام ما سواه است زيرا آن كه را آغاز و انجام است ، صمد مطلق و كمال و حسن مطلق و واجب الوجود على الاطلاق نيست تا آغاز همه از او يعنى مبدأ كل ، و انجام همه يعنى غايت قصوى همه باشد لذا در خطبه گفتهايم چون بىآغاز و انجام است آغاز و انجام است . و بدان كه وجود صمدى را تعبير به وجود مطلق مىكنند و مىگويند : الموجود المطلق لا مبدأ له ، و به همين و زان ، لا منتهى له كه بىآغاز و انجام است بلكه هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ كه آغاز و انجام همه است . نگارنده نخستين بار از اين عبارت عطر آگين ، عشق آغاز و انجام را در دل گرفته است ، و در پى تحصيل آن بر آمده است ، و آن